5 Ağustos 2012 Pazar

Dördüncü Duvarı Yok Et!



“Ulan, burda da gösteri mi olurmuş?! diye geçirdim kafamdan, Perulu kadim dostum Roberto’yla Batı 27. Cadde’de yürürken. Derken, upuzun bir boğa yılanı gibi kıvrılan seyirci sırası... Kuyruğu görmesek Sleep No More (Artık Uyku Yok) isimli  interaktif tiyatro oyununun nerede sergilendiğini bulmak neredeyse imkansız olacaktı! New York’un hiçbir köşesine tek bir poster koymamışlar. Belli ki şanlarının ağızdan ağıza, viral olarak yayılmasını istiyorlar. Almış, yürümüş de maşallah.

Kapıdaki Görevli’ye biletlerimizi gösterdim. Son dakikada ancak pahalı bir çift bilet bulabildiğimiz için sırada beklemek zorunda kalmayacağımızı umuyordum. Orta yaşlı, iyi giyimli Görevli’nin son derece keskin yüz hatları vardı. Bana direkt “Buyurun; sırada beklemeyin.” veya “Haydi, sıranın en sonuna!” diyeceğine biletin üzerindeki tüm detayları tek tek okudu; kafasını Exorcist (Şeytan) filmindeki kızcağız gibi yavaşça bana doğru döndürdü ve gülümsedi. Bir anlık sessizliğin ardından, Roberto hemen dibimde dikildiği halde, ikinci biletin sahibinin orada olup olmadığını sordu. Roberto’yu işaret ettim. Görevli gözlerini benden hiç ayırmadı; içeriye doğru bir el hareketiyle beni buyur etti. Böylece adını Hitchcock’un Vertigo filminden alan McKittrick Oteli’ne ilk adımımızı atmış olduk. Gösterinin ürkütücü olduğunu daha önceden seyretmiş olan Roberto söylemişti aslında ama kapıdaki adam böyleyse içeridekilerin nasıl olduğunu hayal dahi edemiyordum...

Uzun, karanlık bir koridorda ilerledikten sonra 1930lardan kalma bir kabarenin içinde bulduk kendimizi. Bizi kırmızı elbiseli, kıpkırmızı rujlu, son derece alımlı bir bayan karşıladı. Tüm müşterilerine sürekli Canım” diyordu. Elimize birer iskambil kağıdı tutuşturup başlamadan önce absent içmek isteyip istemediğimizi sordu. Absent Amerika’da yeni kanunileştiği için belli ki pek revaçta. Barda oturduk. Kabarenin tüm masaları doluydu. İçeride iki ses hakimdi: muhabbet uğultusu ve ara ara sahneye çıkarak saçma sapan anonslar yapan, uçmuş kabare görevlisinin bariton sesi. Bir keresinde mikrofonun önünde 1 dakika kadar dikildikten sonra, aniden, Muz ister misiniz?” diye sordu. Bu absürtlüğe gülünmesini beklersiniz, değil mi? Adam o kadar ürkütücüydü ki kimsenin ağzını bıçak açmadı.

Çok kafam karışmıştı... Kabare ortamının dudak uçuklatıcı bir doğallığı vardı. Bu yüzden de kimin bizim gibi seyirci, kimin aktör, kimin de bar çalışanı olduğunu birbirine karıştırıyordum. Muhteşem bir histi bu! Kabareye girer girmez kendimi oyunun bir parçası gibi hissettirmeyi başarmıştı Artık Uyku Yok tayfası. Ayrıca, bu garip ortamda kendim olmam gerekmiyordu. İstediğim davranışları, kişilik özelliklerini deneyebilir, benle muhabbete girmeye çalışanlara bir Sudi Prensi olduğumu sıkabilirdim. Adeta ruhum bedenimden kurtulmuştu. Ne muazzam bir özgürlük...

Mikrofondan bizlere muz ikram etmeye çalışan adam sırayla iskambil kağıdı renklerini çığırmaya başladı. Roberto’nun rengi okundu; kabarenin dibindeki kadife perdeye doğru yollandı. Benimse jokerim vardı; yolarımız ayrıldı. Kadim dostumdan kısa bir süre sonra, 20 kişilik bir grupla perdenin öteki tarafına geçtim. Hemen elimize beyaz birer Venedik maskesi tutuşturdular. Onları 3 saat boyunca yüzümüzden çıkaramayacaktık. Asansörcü Artık Uyku Yok dünyasının en temel kuralını maskenin surat derimize dönüştüğü anda açıkladı: Artık Konuşma Yok. Bu kural oyuncular için de geçerliydi.

Asansörcü hepimizi köhne bir yük asansörünün içine tıktı. Yukarıya doğru çıkarken aniden durdurdu. Kapı açıldı. Öndekiler dışarıya çıkmaya yeltendiler. En öndeki ikili başarılı da oldu ama Asansörcü hemen arkalarından kapıyı kapattı. 5 katlı McKittrick Oteli’nin farklı katlarını iskambil kağıdı gibi dağıttı bizi Asansörcü. Kaderin bana bahşettiği katta asansör kapısı açıldı ve kendimi bir tımarhanenin gıcırdayan, parke koridorlarında buldum.

16. Yüzyılın sonlarında, 3 cadı, General Macbeth’e bir gün İskoçya Kralı olacağı kehanetinde bulunurlar. Bu kehanetin çekiciliğinin ve karısı Lady Macbeth’in entrikalarının etkisiyle, General Macbeth cinayet işlemeyi bağımlılık haline getirir. Kısa bir süreliğine de olsa cadıların kehaneti gerçekleşir ama bu başarıya ulaşmak için Macbeth’in işlemiş olduğu cinayetler onu ve karısını kibirlilik, delilik ve ölüm girdabına sürükler. Artık Uyku Yok, Shakespeare’in işte bu oyununun 1930ların Amerika’sına uyarlanmış hali. İskoçya’nın yerini McKittrick Oteli, Kral Macbeth’in yerini otelde yaşayan bir milyoner, cinayete kurban gidenlerin hayaletlerinin yerini de biz Seyirciler” almış.

Yüzlerce hayaletten biri olarak karşıma çıkan ilk odaya daldım. Bir hemşire neşterle bir kitabın içinden labirent şekilleri kesiyordu. Dibine kadar girdim. Beni fark etmedi. Telefon çaldı. Hemşire şöyle bir baktıysa da kalıp açmaya yeltenmedi. Odadaki diğer hayaletlerden bir tanesi cevap verdi. Telefondan gelen direktiflere göre de odadan çıkıp bir yerlere gitti. Telefonun hemen altındaki çekmeceyi açtım. İçinde otelin konuklarıyla ilgili gazete kupürleri vardı. Tam odadan dışarıya adımımı atacakken hemşire bana keskin bir bakış fırlattı.

Dönemin taş plakları ve iç gıcıklayıcı ses efektleri koridorlara hakimdi. Kaybolmuştum ama daha çok kaybolmak istiyordum. Hayaletlerin çoğunun gittiği yönün tam aksinde ilerledim. Merdivenlerden birkaç kat aşağıya indim ve kendimi hemşirenin neşterle kestiği labirentlerden bir tanesinin içindi buldum. Hala otelin içindeydim ama labirent adeta bir bahçeyle çevriliydi. Kurt uluyordu. Labirent beni Macbeth ve karısının seviştikleri odaya getirdi. Çıplaktılar ama tam anlamıyla seviştikleri söylenemez. Macbeth kovaladıkça Lady Macbeth kaçıyordu. Konuşmak yasak olduğu için ancak inleyerek birbirlerine seslenebiliyorlardı. İnlemeler, ulumalar birbirlerine vurdukları anlarda iyice artıyordu. Lady Macbeth kocasını çıplak vaziyette küvetin içinde bırakıp kaçtıktan sonra Roberto’yla göz göze geldik. İkimiz de birbirimizi kıyafetlerimizden tanımıştık. Hiçbir selamlama hareketinde bulunmadan o kendi yoluna gitti, ben kendi yoluma...

Merdivenlerden aşağı indim; merdivenlerden yukarı çıktım; karanlık koridorların dibine ulaşmaya çalıştım; ulaşamadım ve kendimi Vahşi Batı’nın bağrından kopma bir barda buldum. Yerler samanla kaplanmıştı. Tahtadan bir Amerikan bar, hemen karşısından da tabureli, alçak bir masa vardı. Odaya aniden Macbeth ve arkadaşı Banquo girdiler. Kalabalıktan kaçayım derken tam göbeğine düşmüştüm. Birbirlerine bir süre kızgınlıkla uluduktan sonra kavgaya tutuştular. Macbeth kovalıyor Banquo kaçıyor... Sonunda Macbeth Banquo’yu barın arkasında öldürdü. Katil olay mahallini terk eder etmez içeriye Barmen girdi. Biz hayaletlerin barın arkasındaki cesedi incelemesine fırsat bırakmadan, bardaki yerini alıp bardaklarını silmeye başladı. Hayaletlerin çoğu ana karakterin arkasından çıkıp gittiler. Kaldık mı barmenle baş başa?..

Yüzümdeki maskeyi artık hissetmiyordum. Çocukluğumdan beri taktığım gözlük gibi bedenimin bir parçası olmuştu. Ve beni tuhaf bir haleti ruhiye içerisine sokuyordu. Garip garip hareketler yapıyordum. Otel girişindeki Görevli gibi kafamı sağa sola yavaşça döndürmeye başlamıştım. Yürüyüşüm de değişmişti. Kendime daha bir güven mi geldi, nedir? Bir de karakterlerin ve diğer hayaletlerin suratlarına yerli yersiz bakma huyu geliştirmiştim. Barmenin hemen karşısındaki masaya oturdum; bacaklarımı açtım; dirseğimi yukarıya doğru kırıp sağ elimi sağ baldırımın üzerine koydum. Başımı yavaş çekimde barmene doğru döndürdüm ve gözlerimi yüzüne  kilitledim. İlk 5 dakika beni umursamaksızın işine baktı. Daha sonra, ani bir baş hareketiyle beni fark etti. Hızlı adımlarla ban doğru ilerlemeye başladı. Adam beni korkutuyordu ulan! Yaptıklarıma neredeyse pişman olmuştum. Taburemin etrafında dolanıp bana dokunmaya çalıştı. Sanki orada olduğumu hissediyordu ama beni gözleriyle seçemiyordu. Bir 5 dakika da böyle geçti. Sonunda kollarını itinayla koltuklarımın altına sokup beni ayağa dikti. İki omuzumdan sıkıcı tutup odadan dışarıya itekledi.

Aşağıya inen merdivene ulaştığımız ana kadar elleri omuzlarıma tutkalla yapışmıştı adeta. Beni hızla 2 kat indirdi. Az daha merdivenlerden yuvarlanacaktım. Kadife bir perdenin içinden geçirdiğinde kendimi kalabalık bir balo salonunda buldum. Macbeth’in öldürmemiş olduğu tüm karakterler yüksekçe bir platform üzerindeki uzun masada yemek yiyorlardı. Tüm hayaletler ise platformun etrafına üşüşmüş, onları seyrediyorlardı. Barmen kalabalığı ağır ağır yararak beni yemek masasına doğru yönlendirmeye devam ediyordu. Macbeth masanın üzerine çıktı ve kafasını gökten sarkan ilmiğin içerisinden geçirdi. Platforma iyice yaklaşmıştım artık. Barmen’e sinirlenmeye başlamıştım ama bu durumda dahi temel kuralı çiğnemek istemiyordum. Platformun dibine girdiğimde omuzlarımı o ana kadar sıkı sıkı tutan ellerin buharlaştığını hissetim. Tam o saniyede, Macbeth boynunda ilmik masadan bana doğru attı kendisini. Refleks gereği kolumu alnıma götürüp kafamı tavana doğru kaldırdığımda bir çift kirli ayakla burun buruna geldim. Kralın cansız bedeni tepemde kifayetsiz bir momentumla sallanıyordu.

Spotlar söndüyse, kabareye çıkan kapılar açıldıysa da Macbeth dakikalarca tavanda uçuşmaya devam etti. Kimse dışarı çıkmak istemiyordu. Ee, ne de olsa hiçbir zaman unutamayacakları, beden dışı bir deneyim yaşamışlardı. Duvardaki o kuvvetli ışık kaynağından geçtiklerinde ruhları bedenlerine geri dönecekti. Kimisini ertesi günün iş stresi, kimisini de karı dırdırı bekliyordu...

Kadim dostum Roberto yine bara kurulmuştu. Maskesini çıkartmıştı. Benim ise çıkartmam daha uzun zaman aldı. Sevmiştim hayalet maskemi... Roberto kendi başından geçenleri anlatmaya başladı. Bambaşka deneyimler yaşamıştık. Benim görmediğim bazı odalardan o geçmişti, onun tecrübe etmediği bazı interaktif deneyimleri de ben yaşamıştım. Tam Barmen’in bana yaptıklarını hararetle anlatırken, Barmen’i oynayan aktör karşımıza dikildi. Yüzümü içeride görmemiş olduğu halde beni tanıdı; kafa selamını çaktı. Akabinde, en başta, binanın dışında biletlerimizi kontrol etmiş olan Görevli çıkageldi. Dimdik bakışlarla bana yaklaştığını görünce, açıkçası biraz korktum. Garip herifin tekiydi çünkü!

Bize bir içki ısmarlamak istediğini söyleyerek şaşırttı. Muhabbete daldık:

ROBERTO
Hayatımda böyle bir sanat deneyimi
yaşamadım.
BEN

Aynen!

GÖREVLİ
Zaten dünyada da şu anda eşi benzeri
yok.

BEN
Keşke biraz daha interaktivite olsaydı...
Mesela keşke konuşmak serbest olsaydı.
Hem oyunun daha tabi bir parçası olurduk,
hem de Shakespeare’in eseriyle daha kuvvetli
bir köprü kurulmuş olurdu.

GÖREVLİ
Haklısın ama yüzlerce kişinin aynı anda
konuştuğunu hayal edebiliyor musun?
İçerisi futbol stadyumuna dönerdi!

BEN
Pekiyi, bu tiyatro konseptini yurtdışına
ihraç etmeyi düşünüyor musunuz?
Mesela Türkiye’de bir benzeri
sergilenebilir mi?

GÖREVLİ
Neden olmasın? Zaten bildiğiniz gibi, biz
İngiliz bir ekibiz. İngiltere’den sonra
Amerika’ya geldik. Tek ihtiyacımız olan
güvenilir ortaklar.
(sırıtarak)
İsterseniz sizi yapımcımızla tanıştırayım.
(Roberto’yla gülümsedik)
İster gösterimizi ülkenize götürün İster
götürmeyin, görsel sanatların geleceği bu.
Seyircinin yalnızca duyularını
kullanmakla yetinmeyip aynı zamanda da
eserin içinde aktif rol oynayarak,
Deneyimleyici’ye dönüştüğü bir gelecek
bekliyor bizi. Teknolojinin de bu
konjonktüre büyük katkısı var.
Mottomuz: Dördüncü duvarı yok et!

McKittrick Oteli’ni ardımızda bıraktığımızda Görevli’nin mottosu Batı 27. Cadde’nin ardiye binaları arasında yankılanıyordu adeta...



Boşluksuz 6000 vuruşun bu haftalık da sonuna geldik. Yorum ve oylarınızı esirgemeyin...

5 yorum:

  1. Muri bu performansa bende gitmek istiyorum cok ilginc!

    YanıtlaSil
  2. Bu bir tiyatro oyunu mu? Şu anda deli gibi merak etmekle beraber bu performanslar bende bir tiyatro eserinden ziyade şov hissi uyandırdı. Özellikle herkes farklı deneyimler gerçekleştiriyorsa oyunda anlatılmak istenen tema tam olarak nasıl algılanıyor izleyiciler tarafından hala kafamda oturtamadım. Türkiye'ye kesinlikle gelmeliler!!!

    YanıtlaSil
  3. Vallahi Semihcim, bir tiyatro oyunu demek oldukça zor ama içinde bolca tiyatro oyunu öğesi barındırdığı kesin. Herkesin farklı deneyimler yaşadığı doğru ama yönetmenler bu deneyimlerin farklılılık oranlarını sınırlandırmışlar. Örenğin, oyuncular kilit sahneleri sergilerken katılımcılar siyah maskeli görevliler tarafından sahnenin geçtiği odaya yönlendiriliyorlar. Ayrıca, performansta diyalog olmadığı ve Macbeth'in olay örgüsünü katılımcıların çoğu ana hatları ile bildiği için Artık Uyku Yok'u bütünsellik içinde algılamada herhangi bir sorun yaşanmıyor. Bence de Türkiye'ye gelmeliler ama bu kadar fazla vahşet, sex ve absenti günümüzün Türkiye'si kaldırabilir mi bilmiyorum...

    YanıtlaSil
  4. Ben de ayni gosteriyi Boston'da izlemistim. Sehrin cok disinda eski ve yikik dokuk bir yatili okul binasina yerlesmislerdi ve binanin 30'dan fazla odasini esyalar/performanslar ile doldurmuslardi. Oldukca gosterisli ve gosterisli oldugu kadar da masrafli bir proje. Ornegin Macbeth'lerin yemek sahnesini gerceklestirmek icin donemin tarzina gore dosenmis bir yemek odasinda kocaman bir masayi antika esyalar, yemek takimlari vs. ile susleyip masanin uzerini doneme uygun yemeklerle donatiyorlar ve her gosteri icin bunu tekrarliyorlar. Yani sadece on hazirlik sureci degil gosteri zamanindaki hazirliklar da cok dikkat gerektiriyor ve masrafli. Istanbul'da gerceklesmemesi icin teoride bir neden olmadigini dusunuyorum. Zira diyolaglarin yer almadigi bir gosteri oldugundan dil problemi yasanmayacak, sanatcilarin yabanci olmasi pek sorun yaratmayacaktir. Ama Muratcan'in soylediklerine katilarak eklemek isterim ki boylesi buyuk capta ve masrafli bir proje, ulasmak istedigi izleyici kitlesi ve sayisina ulasmayacagi yerlere - ki istanbul da bu yerlerden biridir - gelmek icin masraf yapmayi goze almayacaktir. Ustelik Masumiyet Muzesi'ndeki sigara izmariti yerlestirmesini "gencleri sigaraya tesvik ediyorlar" diye saglik bakanligina sikayet eden zihniyetlerin bulundugu bir cografyada Sleep No More'un ne tarz yorumlara yol acacagini dusunmek bile istemem.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Haklısın Pelin; yapımın oldukça masraflı olduğu yadsınamaz. Öte yandan, İstanbul'un bu tip yabancı gösterileri istenilen seyirci kitlesi ile buluşturamayacağından emin misin? Mesela Kevin Spacey'nin oynadığı modern Richard III uyarlaması dolup taşmıştı... Tabi Sleep No More'da Kevin Spacey gibi bir star olmadığı için pazarlaması daha zor olacaktır ama doğru bir pazarlama stratejisi ve turistlerin yardımıyla istenilen minimum seyirci sayısına ulaşılabileceğine inanmak istiyorum. İzmarit yorumuna ise aynen katılıyorum. Fazla müstehcen bulunup trajikomik eleştirilere hedef olacağı kesin.

      Sil

Sevilenler